شنبه ٠٣ اسفند ١٣٩٨

مجتمع آموزش عالی فقه

فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُوا

اوقات شرعی به افق شهرها

صفحه اصلی > پایان نامه ها > نمایش پایان نامه 

حج سيره عقلادرمتشرعه دراستفتائات فقهي

  • نگارنده: سيد موسي علوي
  • استاد راهنما: اشرافي
  • استاد مشاور: سيدصدراهاشمي
  • استاد داور:
  • رشته تحصیلی: نامشخص
  • گرایش تحصیلی: فقه و اصول
  • گروه: نامشخص
  • تاریخ دفاع: 1387/04/24
  • چکیده

    رساله حاضر تلاش علمي نويسنده است در موضوع؛ (بررسي حجيت سيره عقلاء و متشرعه در استنباطات فقهي) که چکيده آن از نظر مي‌گذرد.. هدف ما در اين رساله پاسخ دادن علمي به اين پرسش است: حجيت سيره عقلاء و متشرعه چگونه اثبات مي‌شود؟ يعني آيا سيره عقلاء و متشرعه يک نوع حجيت استقلالي ،مثل حجيت عقل در حوزه مستقلات عقليه دارد؟يا اينکه سيره عقلاء و متشرعه از حجيت امضائي و کشفي بر خوردار هستند؟ پاسخ گزيده براي اين پرسش اين مي‌باشد: ديدگاه مطرح و مشهور در حجيت سيره عقلاء و متشرعه مي‌گويد: سيره عقلاء و متشرعه بر اساس کشف از امضاء و تقرير معصوم  حجيت دارد. در مقابل شبه‌اي مطرح است که مي‌گويد مرحوم رشتي  قائل به ديدگاه دوم است، به اين ترتيب که دلالت سيره عقلاء برحکم شرعي ، برگشت به دلالت حکم عقل عقلاء دارد. آنگاه همان ملاک و شأن که عقل در رابطه با احکام شرع دارد.سيره عقلاء نيز خواهد داشت، پاسخ ما از اين شبه اين است که برداشت چنين ديدگاهي از سخن مرحوم رشتي نا صحيح مي باشد و ديدگاه دوم در سيره عقلاء غيرقابل اثبات است دليل حجيت منحصرا امضاء و تقرير معصوم ( است.فلذا انديشمندان اصولي براي کشف از امضاء معصوم( دوشرط را معين کرده‌اند شرط اول؛ اثبات معاصرت با عصر معصوم. شرط دوم عدم ثبوت منع. در سيره متشرعه نيز تقرير و امضاء معصوم ( حجيت آور است.در تحقيق ما براي سيره‌هاي مستحدثه و يا مشکوک المعاصرت حجيتي به اثبات نرسيد. البته براي حجيت سيره هاي مشکوک المعاصر اصوليان راهکارهاي ذکر کرده‌اند که ما سه راهکار در اين تحقيق آورده و تحليل کرده ايم. در بحث تطبيقات و مصداق يابي مواردي در حوزه اصول از ابواب، الفاظ،حجج و ادله، اصول عمليه، تعادل و تراجيح، اجتهاد و تقليد، اشاره شده است.در بحث قواعد فقهيه پانزده قاعده آورده شده که به سيره عقلاء يا متشرعه استناد شده است. در حوزه احکام شرعيه نيز مواردي از ابواب معاملات و غير معاملات از متون فقهي تحقيق شده است.

  • فهرست

    مقدمه  1

    بيان مسأله: 1

    سئوال اصلي 1

    سئوال هاي فرعي  1

    فرضيه هاي تحقيق 1

    هدف از تحقيق    2

    پيشينه و ضرورت تحقيق:   2

    جنبه جديد بودن و نوآوري تحقيق    2

    روش تحقيق  3

    روش و ابزار گرد آوري اطلاعات  3

    قلمرو تحقيق 3

    مشکلات تحقيق 3

    واژه هاي کليدي  3

    فصل اول    4

    تعريف و تبيين   4

    گفتار اول / تعريف و تبيين واژه استنباط    5

    1-1-1 استنباط در لغت    5

    2-1-1 استنباط در اصطلاح فقه و اصول 5

    3-1-1 معاني استنباط 6

    4-1-1- انواع استنباط    7

    5-1-1- پيشينه استنباط   7

    6-1-1- اهميت و جايگاه استنباط :  9

    7-1-1- ارتباط استنباط با «اصول فقه»   10

    گفتار دوم/ تعريف و تبيين  واژه فقه    12

    1-2-1 فقه در لغت    12

    2-2-1 فقه در اصطلاح فرهنگ اسلامي   12

    گفتار سوم/ تعريف و تبيين واژه حجت 14

    1-3-1- حجت درلغت؛   14

    1-1-3-1- وجه تسميه حجّت لغوي  14

    2-3-1- حجت در اصطلاح منطق 15

    3-3-1- حجت در اصطلاح اصوليها  16

    1-3-3-1 حجت در آثار متقدّمين اصوليها   16

    2-3-3-1 حجّت در آثار متأخرين از اصوليها    17

    4-3-1- ارزيابي تعريف هاي اصولي   21

    5-3-1 لوازم حجّت اصولي   23

    6-3-1 مرادفات حجّت اصولي 24

    7-3-1 جايگاه حجّت در فقه و اصول   25

    8-3-1-اقسام حجّت 26

    گفتار چهارم/ تعريف و تبيين واژه سيره  27

    1-4-1 واژه سيره درلغت   27

    2-4-1- واژه سيره در قرآن و احاديث 27

    3-4-1- واژه سيره در تاريخ    28

    4-4-1 واژه سيره در آثار اصوليان و فقيهان  28

    5-4-1- اقسام سيره:  30

    گفتار پنجم،/ تعريف و تبيين واژه عقلاء و متشرّعه 31

    1-5-1 عقلاءدر لغت    31

    2-5-1 عقلاءدر اصطلاح  31

    3-5-1 متشرّعه درلغت  32

    4-5-1 متشرعه‌ در اصطلاح:  32

    فصل دوم    34

    مقايسات سيره عقلاء و متشرعه   34

    گفتار اول/ تعريف و مقايسات سيره عقلاء  35

    1-1-2 تعريف سيره عقلاء در اصول    35

    2-1-2 اقسام سيره عقلاء دراصول 36

    3-1-2 تقسيم سيره عقلاء در علم حقوق :   38

    4-1-2 پيشينه سيره عقلاء  38

    5-1-2 گونه هاو تعابير ديگر از سيره عقلاء:  40

    6-1-2 خواستگاه يا منشأسيره عقلاء  43

    7-1-2 عناصر سيره عقلاء   45

    8-1-2 مقايسات سيره عقلاء 46

    1-8-1-2  مقايسه عرف و سيره عقلاء  46

    معناي لغوي عرف: 46

    معناي اصطلاحي عرف:   46

    تأملي درتعاريف عرف  47

    عناصر عرف: 47

    اقسام عرف: 48

    مقايسه عرف با عادت: 50

    تعريف عادت ‌ 50

    تعريف فقهي و حقوقي عادت: 50

    نتيجه مقايسه عرف با سيره عقلاء:   51

    2-8-1-2 مقايسه عقل با سيره عقلاء  52

    تعريف عقل: 52

    تعريف دليل عقلي :   53

    تفاوت هاي دليل عقل و سيره عقلاء : 54

    3-8-1-2 مقايسه سيره عقلاء و ارتکاز عقلاء    55

    تعريف ارتکاز عقلاء : 55

    تفاوت ارتکاز عقلاء با سيره عقلاء   55

    گفتار دوم/ تعريف و مقايسات سيره متشرّعه    57

    1-2-2 تعريف و اقسام سيره متشرعه  57

    2-2-2 گونه ها و تعابير ديگر از سيره متشرّعه    58

    3-2-2 منشأ سيره متشرّعه بمعني الاخص 59

    4-2-2 پيشينه و ‌کاربرد سيره متشرّعه 59

    5-2-2 تفاوت سيره متشرّعه بمعني الاخص با سيره عقلاء    60

    6 -2-2 ارتکاز متشرّعه    61

    7-2-2- تفاوت ارتکاز متشرعه با سيره متشرّعه :   62

    8-2-2- مقايسات سيره متشرّعه   63

    1-8-2-2مقايسه سيره متشرعه با اجماع    63

    اجماع در لغت ؛  63

    اجماع در اصطلاح  64

    تعاريف دانشمندان اماميه 64

    تعريف انديشمندان اهل سنّت :   64

    اقسام اجماع 66

    مقايسه سيره متشرّعه با اجماع عملي .    66

    فصل سوم    68

    بررسي حجيت سيره عقلاء و متشرعه    68

    گفتار اول/ بررسي حجيت سيره عقلاء0 69

    1-1-3 مناط حجيت 69

    2-1-3 تعيين محل نزاع    69

    3-1-3 مباني حجيت سيره عقلاء   71

    4-1-3 ديدگاه مشهور  72

    5-1-3 سخنان اعاظم در ديدگاه مشهور 73

    1-5-1-3 سخن شيخ اعظم انصاري     73

    2-5-1-3 سخن مرحوم آخوند     74

    3-5-1-3-سخن مرحوم نائيني    74

    4-5-1-3 سخن مرحوم عراقي     75

    5-5-1-3 سخن امام خميني 76

    6-1-3 شرايط استکشاف حکم شرعي با سيره عقلاء‌ 76

    1-6-1-3 شرط اول:    76

    2-6-1-3 شرط دوم 77

    7-1-3 ديدگاه غير مشهور در حجيت سيره عقلاء  81

    1-7-1-3 طرح سخن مرحوم آشتياني در اين ديدگاه   82

    2-7-1-3 تحليل نظر مرحوم آشتياني و نقد برداشت از نظر ايشان  84

    8-1-3 نگرشي بر آيات رادعه در سيره عقلاء    84

    9-1-3 مفاد دليل امضاء   86

    10-1-3 جمع بندي درمقام اول   87

    گفتار دوّم / بررسي حجيت سيره متشرّعه    88

    1-2-3 تقسيمات سيره متشرعه    88

    1-1-2-3 سيره متشرعه معاصر با معصوم 88

    سخنان اعاظم در اين قسم  89

    سخن مرحوم نائيني:   89

    سخن محقق عراقي: 89

    2-1-2-3 سيره متشرعه مستحدثه  90

    2-2-3 شرايط حجيت سيره مستحدثه    91

    شرط اول:   91

    شرط دوم:   91

    3-2-3-راه هاي اثبات معاصرت سيره با زمان شارع  93

    راه‌اول 93

    راه دوم    93

    راه سوم:   94

    نتيجه: 95

    4-2-3 دائره دلالت سيره متشرّعه 95

    5-2-3 جمع بندي مطالب در بررسي حجيت سيره متشرّعه 96

    فصل چهارم  98

    تطبيقات و مصاديق    98

    1-4 مصاديق استناد به سيره عقلاء و متشرعه در حوزه اصول   99

    1-1-4 در مباحث اصول لفظيه    99

    1-1-1-4 برتري تخصيص بر تحوز  101

    2-1-1-4 ملازمه بين وجوب ذي المقدمه و مقدمه آن  101

    3-1-1-4 چگونگي تقديم خاص برعام   102

    2-1-4 در بحث حجج و ادله 102

    1-2-1-4 حجيت ظواهر  102

    2-2-1-4 حجيت قول لغوي يا اهل خبره 103

    3-2-1-4 حجيت خبر واحد،  104

    4-2-1-4 حجيت قطع    105

    3-1-4 در مباحثت اصول علميه   106

    1-3-1-4 دليل استصحاب    106

    2-3-1-4 اصالة عدم وجوب قصد وجه در امتثال اوامر مولي.   107

    4-1-4 در بحث تعادل و تراجيح  107

    5-1-4 در بحث تقليد در فروع   107

    1-5-1-4 وجوب تقليد  107

    2-5-1-4 تقليد افضل  108

    2-4 مصاديق استناد به سيره عقلاء يا متشرعه در قواعد فقهيه    109

    1-2-4 در قاعده امکان،   109

    2-2-4 در قاعده يد   109

    3-2-4 در قاعده غرور 110

    4-2-4 در قاعده اصالة الصحة   110

    5-2-4 در قاعده؛ تلف المبيع قبل القبض من مال بايعه  110

    6-2-4 در قاعده عموم حجيت بينه    110

    7-2-4 در قاعده اقرار عقلاء علي انفسهم جايز.    111

    8-2-4 در قاعده انحلال عقد واحد متعلق به مرکب، بعقود متعدده  111

    9-2-4 در قاعده حجيت سوق مسلم 111

    10-2-4 در قاعده عدم شرطيت بلوغ در احکام وضعيه 112

    11-2-4 در قاعده اصالة الزوم در عقود   112

    12-2-4 در قاعده بطلان، کل عقد يتعذّر الوفاء بمضمونه، 112

    13-2-4 در قاعده حرمة اهانت به محترمات در دين  113

    14-2-4 در قاعده الزعيم غارم  113

    15-2-4 در قاعده اصالة لاباحه  113

    3-4-مصاديق استناد به سيره عقلاء و متشرعه در احکام شرعيه 115

    1-3-4-تمسک به سيره عقلاء يا متشرعه در معاملات.  115

    1-1-3-4- ملک آوري عقد معاطاتي    115

    2-1-3-4- تسري خيار شرطه در عموم عقدها 115

    3-1-3-4- لزوم فعل بشرط و کونه حق للمشروطه له  116

    4-1-3-4- تملک بالحيازة في آثار باقيه في البلاد القديمه  116

    5-1-3-4- تسميه مشتري و بايع  117

    2-3-4- تمسک به سيره عقلاء يا متشرعه در غير معاملات   117

    1-2-3-4- شرط کمال عقل در صحت نذر 117

    2-2-3-4- وجوب عمل به وصيت مکتوب ميت،  117

    3-2-3-4- حجيت قول ذي اليد در طهارت و نجاست    117

    4-2-3-4- استماع دعوا بر مال بدون مالک 118

    خاتمه  119

    فهرست منابع 123

     

واژگان کلیدی: